როცა პატარა პირველ ნაბიჯებს დგამს, ბევრ მშობელს ერთი კითხვა უჩნდება: რა ჩავაცვათ ბავშვს ფეხზე, რომ ტერფი სწორად ჩამოყალიბდეს? მაღაზიაში ხშირად გვირჩევენ მყარ, მაღალყელიან ფეხსაცმელს და სუპინატორს — „ფეხს რომ დაეხმაროს“. თუმცა ბავშვის ტერფს ყველაზე მეტად სულ სხვა რამ ეხმარება: ფეხშიშველა სიარული.
ტერფის თაღი თანდათან ყალიბდება
პატარა ბავშვის ტერფი ბრტყელი ჩანს, და ეს სრულიად ნორმალურია. თაღი დაბადებიდანვე მზად არ არის — ის წლების განმავლობაში, ბავშვის ზრდასთან ერთად ვითარდება. 835 ბავშვის გაზომვისას ბრტყელი ტერფი სამი წლის ასაკში ბავშვების 54%-ს ჰქონდა, ექვსი წლისას კი — მხოლოდ 24%-ს.
თაღს მარტო ძვლები კი არ იჭერს, არამედ კუნთები და იოგებიც. ეს კუნთები კი ისე ძლიერდება, როგორც ნებისმიერი სხვა კუნთი — ვარჯიშით.
ფეხშიშველა სიარული — საუკეთესო ვარჯიში
როცა ბავშვი ფეხშიშველა დადის — ბალახზე, ქვიშაზე, ხალიჩაზე თუ ეზოში, — მისი ტერფი ყოველ ნაბიჯზე მუშაობს: თითები იშლება და მიწას ებღაუჭება, თაღი ზამბარასავით იკუმშება და იჭიმება, ტერფი კი გრძნობს, სად დგას. ფეხშიშველა სიარული ფეხს აიძულებს, გამოიმუშაოს ყველა ის კუნთი, რომელიც მას მომავალში დასჭირდება.
ამას კვლევებიც ადასტურებს:
ინდოეთში 4–13 წლის 2300 ბავშვის ტერფი გამოიკვლიეს. ბრტყელი ტერფი დახურულ ფეხსაცმელში მოსიარულეთა 8.6%-ს აღმოაჩნდა, ფეხშიშველა მოსიარულეთა კი მხოლოდ 2.8%-ს — თითქმის სამჯერ ნაკლებს.
გერმანიასა და სამხრეთ აფრიკაში 810 ბავშვისა და მოზარდის გაზომვამ აჩვენა, რომ ბავშვობაში ფეხშიშველა სიარული ტერფის თაღისა და ცერა თითის ფორმაზე აისახება.
9–12 წლის მოსწავლეებმა ორი სასწავლო სემესტრი მინიმალისტურ სასკოლო ფეხსაცმელში იარეს. ამ დროის შემდეგ მათ ტერფის შიდა კუნთები გაეზარდათ, ცერა თითი გაუძლიერდათ და თაღი აეწიათ.
რას აკეთებს სუპინატორი და რას ვერ აკეთებს
სუპინატორი ფეხსაცმელში ჩადებული საყრდენია, რომელიც თაღს ქვემოდან აწვება. ის ტერფს ხელოვნურად უქმნის თაღს და ამით ტკივილს ამცირებს — ამიტომ ზოგ შემთხვევაში ექიმი მას ნამდვილად ნიშნავს. მაგრამ სუპინატორი ფეხს არ კურნავს და არ ავითარებს.
როცა თაღს გარედან საყრდენი იჭერს, ტერფის კუნთებს საკუთარი სამუშაო აღარ რჩება. კუნთი კი, რომელიც არ მუშაობს, არ ძლიერდება. ასე რომ, სუპინატორმა შეიძლება კუნთის გამომუშავებას ხელიც კი შეუშალოს.
ამასაც კვლევა ადასტურებს: მოქნილი ბრტყელტერფიანობის მქონე 129 ბავშვი სამი წლის განმავლობაში ორთოპედიულ ფეხსაცმელს, ქუსლის ჩასადებს ან ინდივიდუალურ სუპინატორს ატარებდა. მათი ტერფი ზუსტად ისე განვითარდა, როგორც იმ ბავშვების ტერფი, რომლებიც არაფერს ატარებდნენ.
თუ ბავშვს სიარულისას ფეხი სტკივა, ან ექიმს უკვე დადასტურებული აქვს ტერფის პრობლემა, მიჰყევით ექიმის დანიშნულებას. ჩვენ ორთოპედები არ ვართ — ჩვენ მშობლები ვართ, რომლებმაც საკუთარი შვილისთვის მოვიძიეთ ინფორმაცია და მას თქვენც გიზიარებთ.
რატომ ბეარფუტი ფეხსაცმელი
ქალაქში ბავშვი მთელი დღე ფეხშიშველა ვერ ივლის: ზაფხულში ასფალტი ცხელია, ქუჩაზე მინის ნატეხები ხვდება, ზამთარში კი ცივა. ბეარფუტი ფეხსაცმელი სწორედ ამისთვის შეიქმნა — ის ფეხს იცავს და, ამავე დროს, ფეხშიშველა სიარულის შეგრძნებას ყველაზე ზუსტად იმეორებს:
ფართო ცხვირი — თითები თავისუფლად იშლება, როგორც ფეხშიშველა სიარულისას.
თხელი და მოქნილი ძირი — ფეხი ზედაპირს გრძნობს, ტერფი კი ყოველ ნაბიჯზე მუშაობს.
ქუსლის გარეშე — ქუსლი და თითები ერთ სიმაღლეზეა, ამიტომ სხეული ბუნებრივ მდგომარეობას ინარჩუნებს.
სუპინატორის გარეშე — თაღს ტერფის საკუთარი კუნთები იჭერს.
ასეთ ფეხსაცმელში ფეხი დაცულია, მაგრამ არ ზარმაცობს — ის ისე მუშაობს, როგორც ფეხშიშველა სიარულისას.
რამდენიმე მარტივი რჩევა
სახლში ბავშვს ნება მიეცით, ფეხშიშველა იაროს.
ზაფხულში ბალახზე, ქვიშასა და მიწაზე სიარული ტერფისთვის ნამდვილი სავარჯიშოა.
ზომა ფეხის სიგრძის მიხედვით შეარჩიეთ: ფეხსაცმელში, ყველაზე გრძელი თითის წინ, 10–12 მმ თავისუფალი ადგილი უნდა დარჩეს.
ზომა ყოველ სამ თვეში ერთხელ გადაამოწმეთ — ბავშვის ფეხი სწრაფად იზრდება.
ბავშვის ტერფს სწორად ჩამოსაყალიბებლად ბევრი არაფერი სჭირდება: თავისუფლება, მოძრაობა და დრო. დანარჩენს ის თავად მოახერხებს.
წყაროები
Pfeiffer M. და სხვები. Prevalence of flat foot in preschool-aged children. Pediatrics, 2006. doi.org/10.1542/peds.2005-2126
Rao U. B., Joseph B. The influence of footwear on the prevalence of flat foot. A survey of 2300 children. The Journal of Bone and Joint Surgery (Br), 1992. doi.org/10.1302/0301-620X.74B4.1624509
Hollander K. და სხვები. Growing-up (habitually) barefoot influences the development of foot and arch morphology in children and adolescents. Scientific Reports, 2017. doi.org/10.1038/s41598-017-07868-4
Fong Yan A., Quinlan S., Cheung R. T. H. Minimalist school shoes improve intrinsic foot muscle size, strength, and arch integrity among primary school students. Journal of Sports Sciences, 2024. doi.org/10.1080/02640414.2024.2386213
Wenger D. R. და სხვები. Corrective shoes and inserts as treatment for flexible flatfoot in infants and children. The Journal of Bone and Joint Surgery (Am), 1989. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2663868
